Vài mẩu chuyện thời ” đêm trước đổi mới”

Bài sưu tầm, làm tư liệu về một thời quá khổ sở và quá lâu ( ít nhất 15 năm sau chiến tranh mà lứa tuổi tôi đều nếm đủ, nhớ lại chỉ có ” toát mồ hôi” terrible, kosmar! kinh hoàng đoạn trường ” lên bờ xuống ruộng chỉ vì cái ăn, cái mặc )

Hôm nay, bài viết nầy kể lại chuyện “Mười Năm Thời Bao Cấp hay còn gọi là Trước đêm đổi mới” chỉ mong nhắc nhở những ai đã từng sống qua giai đoạn tăm tối ấy chớ quên và những ai chưa có dịp nếm mùi thì hãy đọc cho biết, vì đây là chuyện kể thật 100% của những nhân chứng sống.

Nhà văn Nguyễn Khắc Phê, tác giả “Bài học từ ‘đêm trước’ đổi mới” kể lại sinh hoạt thường ngày của một thời đã qua mà khi nhớ lại vẫn còn thấy ớn ớn…

Bản thân người viết những dòng này từng phải lò mò ra treo giỏ trước cửa hàng thịt chợ Bến Ngự từ 2-3 giờ sang để “xí” chỗ xếp hàng mua cho được mấy lạng thịt tem phiếu sau ngày đứa con gái suýt chết vì bữa ăn độn sắn nhiễm độc do bầm vập vì vận chuyển, giẫm đạp, chen lấn trong các kho bãi…

“Chúng ta ai cũng biết nhiều việc đổi mới thực chất là quay trở lại cái cũ – nói chính xác hơn là trở lại với “cơ chế” hợp quy luật của cuộc sống, hợp lòng dân (như bãi bỏ ngăn sông cấm chợ, trả lại quyền lợi của người nông dân trên mảnh đất của mình)”. (Tuổi Trẻ online ngày 16-12-2005)

“Nỗi ‘lo’ ngay sau ‘đêm trước” của tác giả Thấm Lai kể cho chúng ta biết vài chuyện xảy ra trong xã hội chủ nghĩa tưởng chừng như đang sống lại thời ông Bành Tổ được những nhà văn, nhà báo của chế độ kể lại và đã được báo của Thanh niên CS HCM đăng hẳn hòi chớ không phải của Mỹ Ngụy kể mà bảo là xuyên tạc hay bôi bác …

“Địa phương tôi có một xưởng xà phòng, tên chính hiệu là “kem giặt”. Sản xuất từ nguyên liệu dầu rái, loại dầu lấy từ than cây dầu trong rừng trộn nước tro. Sản phẩm làm ra có màu nâu đen, sền sệt, mùi ngai ngái. Đám trẻ ngày nay thấy nó chắc không dám sờ tay vào. Vậy mà sản xuất ra bao nhiêu, giao cho “thương nghiệp cấp ba” phân phối sạch…

“Địa phương tôi có một xí nghiệp nước giải khát, những chai “bia” xuất xưởng từ nước giếng, một ít cồn và khí CO2, nút chai thu nhặt từ lon sữa bò, đóng nút vội vã bằng “máy” nhấn cơ bắp. Hàng ra bao nhiêu tiêu thụ sạch…Còn nữa, xí nghiệp thuốc lá, mỗi công nhân ngồi xe thuốc trên một “máy”. Cái “máy” bằng gỗ trông tựa cái ghế lót mông của mấy bà ngoài chợ. Sản phẩm ra bao nhiêu, giao cửa hàng thương nghiệp bán sạch…Và còn nhiều xí nghiệp nữa…” (Tuổi Trẻ online ngày 25-12-2005)

Tiếp theo, xin lược trích những mẫu chuyện vui buồn chảy nước mắt trong cuốn “Đêm trước đổi mới” của nhiều tác giả biên soạn do nhà xuất bản Trẻ và Tuần báo Tuổi Trẻ phát hành ở Sài Gòn vào tháng 4-2006 để thấy được cuộc sống bi đát của người dân Việt Nam lúc bấy giờ như thế nào. Nhìn lại đời sống những ngày ấy, nhìn thấy đời sống của một số tư bản đỏ, những đại gia phè phỡn, thừa mứa làm những việc vô liêm sỉ ngày hôm nay bỗng nhiên tôi thấy chạnh lòng!

Sài Gòn những năm 1980.
“Sống giữa Sài Gòn thời ấy, ông giáo Nguyễn Văn Hàng thèm bát cơm trắng và đủ thư ù: cây viết trơn tru, tờ giấy trắng, chiếc lốp xe chưa bị vá, chiếc xích chưa phải lộn…
“Năm ấy, vợ ông sinh con đầu lòng. Tiêu chuẩn gạo được 13kg/khẩu, nhưng thường chỉ lĩnh được 3kg, còn lại qui đổi lúc bo bo, lúc bột mì, lúc mì sợi vụn, lúc khoai lang… Cả tiêu chuẩn gạo của ông giáo Hàng cũng ưu tiên dành cho vợ, mấy tháng trời ông quên mất trên đời còn có món cơm trắng. Còn thịt chỉ là thứ mơ ước….

“Thầy cô cưới nhau trong cảnh mượn của người này chiếc áo trắng, của người kia chiếc cà vạt. Chén, đủa, ly, đĩa…tập hợp của nhau lại bày cho đủ mâm. Nói thế cho sang chớ khẩu phần cho mỗi người ăn cỗ cưới chỉ có một miếng chả giò, một miếng dưa hấu và một quả chôm chôm…

“Hà Nội sau niềm hân hoan.

“Nồi cơm của gia đình bà nấu gạo “mậu dịch” (gạo từ kho các cửa hàng lương thực của Nhà nước) hôi đủ thứ mùi: gián, mốc và có khi là xăng dầu…có khi lẫn những hạt sạn to như hạt ngô. Sau đó gạo mậu dịch cũng thiếu và ngày một lẫn đầy những sắn, ngô, khoai…Hường, con gái bà, từng nói lên mơ ước trong bài văn nộp cô giáo: “Ngày tết em mong sao có một nồi cơm trắng và một bát thịt kho…

“Có người như cô Hoa chồng chết, nhà có bốn người toàn phụ nữ (mẹ chồng, Hoa và hai con gái) nhưng khi lĩnh tiêu chuẩn quần áo lót thì toàn quần đùi, áo may-ô và dao cạo râu. Cô Hoa khóc cả tuần liền…Công ty của em bà làm, sản xuất sứ tích điện. Không có tiền, công ty trả lương cho công nhân bằng tích điện. Đơn vị có cao su trả bằng cao su, xí nghiệp có mũ cứng thì trả lương công nhân bằng mũ cứng…Những lúc như vậy không biết đem về đâu, để làm gì?…

“Xe chạy xăng thành…chạy than.

Sau giải phóng vài năm thì xăng không đủ cấp cho xe chạy. Những xe chạy xăng thời đó là loại hiện đại, máy móc tốt, chẳng lẽ để đắp chiếu. Một đề tài khoa học rất…nổi tiếng thời đó có khả năng biến loại động cơ hiện đại lùi lại một trăm năm được áp dụng. Đó là cải tạo xe chạy xăng thành…chạy than…

“Thời của trạm gác.

“Tất cả mọi thứ hàng hóa không phải của ngành thương mại thì đều là hàng lậu. Trong khi cuộc sống đang cần nhiều hàng thì nguồn cung từ quốc doanh chỉ đáp ứng được một phần nhỏ. Chính vì vậy mà gạo, thịt, bánh kẹo, bột giặt, áo quần, mũ dép…đều có thể là hàng lậu ở bất cứ nơi nào, lúc nào…

“Ông Chín Cẩn kể: “Một đoạn đường vài cây số nhưng có tới hơn chục trạm kiểm soát hàng hóa. Những trạm gác này thường bắt được những ông cán bộ mặc quần hai lớp để đựng gạo, chị hàng thịt cuốn quanh người những tảng mỡ heo rồi mặc áo trùm bên ngoài…

“Trả lại nông cụ cho dân.

“Ông Nguyễn Ngọc Trìu, nguyên bộ trưởng Nông nghiệp, từng chứng kiến hai vợ chồng có một con trâu, chồng nghe theo vận động vào hợp tác xã, vợ thì không. Khi ra đồng, chồng đòi dắt trâu cày cho hợp tác xã, vợ giằng lại thừng để cày cho ruộng nhà. Không thể chống nhiệm vụ được hợp tác xã giao, chồng phải trói vợ giữa đồng để cày xong mới thả cả người lẫn trâu…” (Ánh Dương online tháng giêng 2007)

Câu chuyện xếp hàng mua hàng quả là một nỗi ám ảnh hãi hùng mãi vương trong đầu những ai đã từng phải xếp hàng mua hàng thời bao cấp.

“Đoàn người xếp hàng rồng rắn trước của hàng lương thực xen lẫn những hòn đá được đánh số ghi tên, rồi cả xô, chậu, gạch ngói…khiến người xem có cảm giác mua được cân gạo thật khó nhọc…

“Sáng dậy thật sớm, vợ đi làm ca sáng dặn tôi ở nhà bế con đi gửi và cầm tem phiếu xếp hàng. Gửi được con xong ra đến nơi, xếp hàng đến 30 người, mình đứng cuối cùng. Đến 15 người thì hết hàng thế là mọi người lại lục tục ra về. Buổi trưa thì lại xếp hàng mua cá, và còn phải nhờ người xếp hàng ở chỗ khác mua hộ ít rau. Tất cả phải xếp hàng, từ mua đậu, rau, mỡ, mắm…Cực lắm”. (Việt Nam Express online ngày 28-6-2006)

 

.

“Năm 1978-1979, hậu quả khắc nghiệt của cơ chế bao cấp đã lan đến tận chiến trường biên giới. Bộ đội chiến đấu dù được ưu tiên tiêu chuẩn 21 kg gạo/tháng nhưng vẫn phải độn 5-7 kg khoai mì, khoai lang, bo bo, bột mì…

“Thời đó để sống được hầu như ai cũng phải làm một “con phe”, phải về nhà mang lậu ít lít gạo, con gà, chục trứng. Người quê lên thành ai cũng mang lậu ít trái dừa, thịt mỡ cho con cháu”. (Tuổi Trẻ ngày 25-5-2009)

Một nỗi đau với biết bao nhiêu mất mát, nhưng không có nỗi đau nào bằng người dân Việt Nam mất đi cái tự hào của một dân tộc hiền hòa và lương thiện; “cách mạng” về bổng nhiên sinh ra một lối sống tệ hại là: giả dối và ăn cắp, từ đó có thêm động từ “chôm chỉa”. Nhà nghiêng cứu Vương Trí Nhàn đã chua chát nhắc lại lời của nhà văn Tô Hoài trong bài “Con người và tư tưởng thời bao cấp” như sau:

“Song có một thực tế là đến đầu những năm bảy mươi, mọi chuyện đã khác và từ sau 1975 thì càng khác. Dễ thấy nhất là chuyện những chiếc xe đạp; ngoài khóa chính lại còn phải khóa thêm cái yên. Tô Hoài kể trong “Cát bụi chân ai”:

Ở một cửa hàng ăn rất sang hồi ấy, những chiếc đĩa đựng bánh ngọt phải bắt vít xuống mặt bàn. Một sự thực nhiều người tuổi tôi còn nhớ: các quán mậu dịch giải khát (kể cả cà phê) loại tầm tầm cũng “thống nhất” đục một lỗ thủng các thìa nhôm để đánh dấu. Vì sao ư, đơn giản lắm, vì sợ ăn cắp. Chính sách em học đã thông – Chỉ vì túng thiếu xin ông ít nhiều: Quả thật, càng ngày nạn ăn cấp càng phổ biến, dù chỉ là ăn cắp vặt. Ăn cắp bởi không có cách nào khác để sống. Và bởi nhiều ăn cắp quá nên không bị coi là xấu nữa”. (Việt Studies online ngày 3-6-2009)

Cũng trong thời kỳ khó khăn của tiến mạnh tiến nhanh này lại sản sinh ra nhiều điều nghịch lý mà một con người với đầu óc bình thường không thể nghĩ ra, nhưng rồi những việc nghịch lý đã vẫn xảy ra và được nhà báo Huỳnh Ngọc Chênh ở Đà Nẵng kể lại với đầy đủ đặc tính bi hài nó.

“Khi ngồi gõ lại bài báo này, tôi đã cười bò lăn vì ngỡ là đang đọc chuyện tiếu lâm. Nhưng rồi ngay sau đó, thấy đau xót. Không ngờ đất nước lại trải qua một giai đoạn tăm tối và tồi tệ đến mức như vậy mà nhân dân ta vẫn cứ lầm lũi chịu đựng. Bài báo này tôi viết từ năm 1988, được tờ báo Tuổi Trẻ đăng trên mục diễn đàn:

“-Ở hội nghị bàn tròn các nhà báo Châu Á Thái Bình Dương, trả lời phóng viên báo Utusan (Malaysia), đồng chí Nguyễn Cơ Thạch nói rằng ở nước chúng tôi có thời kỳ giá một trứng vịt 30 đồng, trong khi đó giá một ký thép 5 đồng. Phải 6 kg thép mới mua được một trứng vịt…

“-Một em bé bán nước tại chợ Cồn, Đà Nẵng, mỗi ngày mùa nắng đổ được 30 ấm, mỗi ấm kiếm được 100 đồng, vị chi mỗi tháng thu vào 90.000 đồng. Lương của một vị giáo sư đại học phải thua xa…

“-Trong nghiên cứu khoa học xảy ra những nghịch lý: sắn thì giàu đạm hơn thịt bò và hột mít thì ăn ngon và bổ hơn trứng vịt lộn. Đồng thời một giáo sư triết học trước đây tốt nghiệp tiến sỹ tại đại học Sorbone nhưng khi làm bài thi triết ở Việt Nam chỉ đạt điểm 4/10.

“-Trong quản lý (tài chánh) cũng lắm điều nghịch lý. Người ta in ra tờ giấy bạc ba chục đồng để nâng cao năng xuất lao động của nhân viên ngân hàng…vì họ dành nhiều công sức để đếm, nhân, chia…

“-Lại có chuyện nghịch lý như sau. Hai anh em nhà kia cùng rủ nhau đi vượt biên, một người đi lọt và một người bị bắt. Thế là một kẻ bị kết tội phản quốc phải đi tù, kẻ còn lại sau một thời gian trở về thành người yêu nước, được tiếp đón nồng hậu…

“Những chuyện nghịch lý như vậy kể ra còn nhiều nhưng tất cả đều không đáng kể so với điều nghịch lý lớn nhất sau đây: Đến nay vẫn còn có nhiều người không cho những chuyện kể trên là điều nghịch lý”. (Tin Tức Hàng Ngày online ngày 24-8-2011)

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: