Lý tưởng, giá trị, lợi ích… Từ lý thuyết đến thực tế ( P 1 )

 Từ góc nhìn phổ cập phi hàn lâm, hôm nay có thời gian rảnh nhàn, tôi có mấy nhìn nhận:

  Mọi lý thuyết, dù cao xa đẹp đẽ đến đâu, qua áp dụng nếu không hợp lòng người, không được biểu hiện, hoặc có triển vọng khả thi thành kết quả cụ thể trong đời sống thì đều là lý thuyết chết. Chính cụ V I Lê Nin đã nói: Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý! Và tuy đã thấu triệt như vậy nhưng trớ trêu thay, chính lý thuyết của cụ đã sớm ” đang sống chuyển sang từ trần” do không được thực tiễn chấp nhận. Phe XHCN ở Liên Xô và Đông Âu vài chục năm trước sụp đổ tan tành trong hân hoan ( dù có hậu quả nhất định, nhưng cái được là cơ bản ) của hầu hết nhân dân và cán bộ, đảng viên cs ở các nước đó. Vì thế triết học mới cần bổ sung định đề: Lòng người là tiêu chuẩn của chân lý! Tất nhiên cần ” chua ” rằng: lòng người ở câu này là lòng chính đáng chính tâm chính đại của vả cũng như sung, chứ không phải là lòng linh tinh, được voi đòi tiên, vô độ nhu cầu, ” lòng thiu, ruồi bâu kiến đỗ “…

Trong lịch sử loài người, từng có những lý thuyết – lý tưởng bề ngoài đầy thiện chí và tiến bộ nhưng đã chết cứng, đã hoàn toàn trở nên không tưởng do hoàn toàn không phù hợp với các qui luật phát triển thực tiễn. Và tất nhiẻn cũng có những lý thuyết đã thành công rực rỡ, mang lại hạnh phúc chung cho hàng triệu hàng tỷ người. Chẳng hạn lý thuyết kinh tế thị trường, lý thuyết vận hành xã hội theo đường hướng dân chủ, lý thuyết trọng trí trọng thương trọng nông, lý thuyết nội ngoại lực kết hợp, lý thuyết đấu tranh đối thoại ôn hòa nhằm giải quyết các mâu thuẫn…

  Những lý thuyết lớn tầm vĩ mô hoặc toàn cầu có sức ảnh hưởng mạnh thường chi phối tới hầu hết các quốc gia, đặc biệt là những lý thuyết mang tính chủ nghĩa /ism từng có hiệu quả rõ rệt ở một số nước như những ví dụ tốt cho các nước khác noi theo. Và khi thực tâm noi theo, các nước đó đã nhanh chóng ( khoảng vài ba chục năm) thoát khởi tụt hậu trở nên giầu mạnh văn minh. Ngược lại, những nước còn bưng tai bịt mắt hoặc tuy biết nhưng bảo thủ khư khư mô hình cũ nhằm giữ đặc quyền đặc lợi cho một bộ phận thiểu số cầm quyền, thì rõ ràng vẫn chậm phát triển ở hạng chót và loay hoay mãi/ như chú Bờm vác ngang cây tre đi vào cổng bị ngắc ngứ ( phim Thằng Bờm ) mà không thoát ra tình trạng nhược tiểu, yếu hèn… Ví dụ cho vấn đề này rất nhiều và ai có đầu óc chút cũng biết cho nên không cần dẫn ra cũng rõ.

   Các vấn đề phát triển mang tính lý tưởng cần phải được thực tế kiểm nghiệm điều chỉnh và nếu không phù hợp thì cần phải từ bỏ ngay lập tức vì nó liên quan tới tồn nguy an lạc của số đông, của quốc gia. Không ai có quyền vì mình mà gây tổn hại tới nhân quần và đất nước. Cuộc đổi mới khởi ra năm 1986 ở nước ta đã – tuy muộn, vứt bỏ không thương tiếc chế độ tem phiếu, bãi bỏ bao cấp nhiều định mục, bãi bỏ cấm chợ ngăn sông, mở ra kinh tế thị trường và rất nhanh chóng đã xóa được đói, giảm được nghèo, rồi sau vài chục năm đưa nước ta đi vào hàng nước có thu nhập trung bình. Đó là ví dụ tổng quát hiển nhiên nhất cho tinh thần không dại dột tự mãi trói mình trong ngu tín của cái nhân danh lý tưởng cũ kỹ, nhưng đáng tiếc là  sai lầm, lạc lối ( Phim Bí thư tỉnh ủy của VTV gần đây là một trong những tái hiện khá đầy đủ cho tinh thần tự cởi trói này ).

  Hiện nay khẩu hiệu chính thống mang tính lý tưởng như chúng ta đã biết là: xây dựng tổ quốc Việt Nam dân giầu nước mạnh xã hội dân chủ công bằng văn minh. Khẩu hiệu này đã thật sự biểu hiện được ý nguyện của toàn dân nước ta. Vấn đề còn lại là hãy bằng những phương tiện tiên tiến và phù hợp nhất đề hiện thực hóa từng bước lý thuyết khẩu hiệu cao đẹp đó. Không thể nào tiến thêm một ly, một tấc tới đích khẩu hiệu nếu vẫn dùng các phương thức cũ kỹ sai lầm hay có hại trong quản lý xã hội, trong vận hành  kinh doanh sản xuất và rộng hơn là trong đối nội, đối ngoại…Nhà toán học GS Ngô Bảo Châu – đoạt giải Fields quốc tế từng nói rất đúng: không thể quản trị xã hội bằng cách gây sợ hãi! Nhiều vị có uy tín và trọng trách như nguyên PTT Vũ Khoan cũng từng nói rất chuẩn: hãy chuyển sang cơ chế phục vụ hơn là cai trị,  từ chế độ thần dân sang công dân…Ông Nguyễn Văn An cựu chủ tịch quốc hội thì bảo: Hãy sửa lỗi hệ thống!…Nói tóm lại: hãy làm khác đi, làm ngược lại với những cái sai lòi sai loét của quá khứ…tối thiểu chỉ cần vậy! bước đầu vậy đã, cũng chắc chắn sẽ đưa Việt Nam tiến lên nhanh chóng bằng nội lực của mình là chính.

Có thể nêu rò thêm:

   Trước đây : đầu tư công tràn lan, quản lý kém, quá ưu đãi kinh tế quốc doanh dẫn tới  hiệu quả kinh doanh thấp, lãng phí tham nhũng nặng ở nhiều Tổng công ty… Nay: cần điều chỉnh và thay đổi phương thức và chính sách, lấy nguyên tắc pháp lý, khoa học, chất lượng, hiệu quả, thà ít mà tốt, và đối xử bình đẳng theo luật doanh nghiệp chung cho tất cả các thành phần kinh tế… Trước đây: lúc quá tả, lúc quá hữu, thậm chí có chủ quan ngây thơ/ quá iu chìu, ngoan, hồ hởi, hơi giầu trí tưởng bở …trong đối ngoại với Trung Quốc mà vẫn bị chơi xấu ( ký công hàm năm 58 để bạn phe ta vui vẻ giúp chiến đấu giành thống nhất rồi nghĩ…bạn sẽ trả lại đảo? thậm chí nghĩ: đại đồng anh em đến nơi, so đo làm gì: ” bên đây biên giới là nhà, bên kia biên giới cũng là quê hương “…; sau năm 1975 thì quá nghiêng và tin vào Liên Xô, không mềm dẻo khéo léo với Tầu…Bây giờ thì có phần cả tin vào16 chữ vàng và 4 tốt, đôi khi quá dĩ hòa vi quí kể cả khi bị bạt tai đá đít…Trong tình huống tương tự, nước Philippin cũng nhỏ và chưa giầu mạnh song không chịu như vậy, họ ép lại TQ bằng cách bảo: sẽ kiện ra Liên hợp quốc và mời Mỹ vào… ) …Nay: cần lấy nguyên tắc hòa bình hữu nghị trên cơ sở bình thường, bình đẳng đúng mực trên cơ sở luật pháp quốc tế và đa phương, song phương,trên cơ sở cương quyết vững vàng giữ nền độc lập tự chủ; khéo léo ôn hòa nhưng cần tránh chủ quan mất cảnh giác trước sức ép và thủ đoạn tinh vi của ô hàng xóm TQ nước lớn, giầu nhưng tham lãnh thổ và địa vị siêu cường ảnh hưởng; cần có cả phương án dự phòng tự vệ khi bị cố tình gây vỡ thiện chí. Trước: chỉ chơi đơn cực, nay cần đa cực và đa đối tác chiến lược…Trước đây:thường coi nhẹ phản biện xã hội, dẫn chủ hình thức, cho nên nhiều việc  có hại thường không được kịp khắc phục và gây hậu quả lớn… Nay: cần thực sự thực tâm coi trọng, coi đó là những kênh quan trọng giúp phòng ngừa và dự báo, thậm chí khuyến khích ai dự báo tốt còn có thưởng…Trước: quản lý xã hôi nặng mệnh lệnh và phong cách cai trị ngặt, cái gì khó quản ngại quản thì cấm, thì đe cho rét, kể cả ý kiến khác ôn hòa xây dựng cũng bị qui chụp… khiến dân chúng sợ hãi mất hoặc giảm thông minh  và năng động tự chủ cá nhân, buông xuôi mắc kê nô chủ nghĩa, ngại sợ khi bàn luận việc nước, lơ là việc chung, nguyên khí quốc gia hao mòn…Nay: cần tôn trọng các qui luật phát triển tạo mọi thuận lợi cho toàn dân phát huy năng lực cá nhân và đóng góp cho đất nước, cần hình thành cơ chế đối thoại lắng nghe giữa dân chúng và các cấp, chẳng hạn đại biểu quốc hội và HDND các cấp cần có văn phòng và lịch tiếp cử tri, thu nhận ý kiến của cử tri, Trước: vô vàn thứ hành chính hóa, hình sự hóa, nhà nước hóa, cơ giới – căng cứng hóa… mà không đạt hiệu quả và chỉ tổ gây ra nạn quan liêu cồng kềnh ách tắc căng thẳng không đáng có… Nay: nên chú trọng đảy mạnh xã hội hóa, dân sự hóa, mềm hóa, nhân văn hóa….Cần chú ý sức mạnh cứng và mềm, nhà nước và dân sự sao cho hài hòa, hợp lý tình …vv

Trường hợp đổi mới 1986 lại cũng chứng minh rất rõ cho nhìn nhận trên. Chỉ cần làm khác, làm xuôi so với làm sai làm ngược trước đó mà kinh tế VN đã bứt phá rất nhanh: từ chỗ ăn bo bo, 13, 5 kg gạo hôi, mặt người ai cũng xanh như …đít nhái, quần áo ai cũng một kiểu một mầu, cbcnv có đại cán bốn mùa đã là xông xênh… sau khoảng 5 năm VN đã thành nước xuất khẩu gạo…và tiến tới xuất khẩu nhiều mặt hàng chủ lực, có mặt hàng đứng thứ hai thứ ba thế giới. Tiện nghi đồ dùng, thời trang phong phú đẹp đẽ… Người béo bây giờ đây đó có phần đông hơn người bình thường, người gầy chỉ là thiểu số. Các nhà làm phim bây giờ thường gặp khó khi tìm diễn viên đóng vai nhân vật gầy, tỷ như tìm người đóng lão Hạc hay giáo Thứ là casting very hard rồi. Chớm trung niên là hầu hết các ông các bà đều… bụng phệ hoặc mây mẩy, phây …phây. Ngày xưa mà được vậy là oai, là mơ ước lớn…Nay thì ai cũng ngại nếu…bụng bầu eo bự, má núc nác mỡ.

 Tóm lại, ngày nay tâm trạng chung của những người tốt có lương tri, không phải hệ lôm côm tóc dài óc ngắn là khi gặp nhau thì chào vui: ” cuộc sống thế nào?  Hì hì: ơn đạng ơn chính phủ, sau cuộc đổi mới tự do làm ăn , ổn trở lên…biết rùi: số đông cơm no áo ấm, Nhiều người có: nhà lầu, ô tô… có thêm bất động sản, cổ phiếu, đô, vàng…tiền tài sản dự trữ thủ thân, con cháu du học, bản thân du lịch đây đó; mèng ra cũng thuốc lá đỏ môi, chè mạn, bia hơi đều đều. đủ mua xăng xe máy vè vè, di động reng reng; à mà cả nước có khoảng ba chục triệu người dùng in tơ nét rồi, nhiều vùng quê trẻ chăn trâu cũng có mô bai, còn ông xe ôm, bà bán rau, bà thu mua phế liệu rong nào cũng có máy alo di động thì…từ năm xưa …rồi Diễm ơi! Nhiều nông dân  chủ trang trại có trang web riêng để phục vụ công việc. Ừ … kể nửa ngày mới hết… Tiến bộ vượt bậc!  Nhẩy! Ừ…Như vậy là Angola, Zimba buê, Đông Ti Mo còn kém nước ta cỡ trăm năm! Khè khè!!! …. Ừ đúng, tớ cũng thấy vậy! nhưng còn lo khủng hoảng kinh tế kéo dài gây tái đói nghèo, vì lạm phát cao, mức sống vật chất của đa số xuống thấp ít nhất vài ba mưoi phần trăm so với năm ngoái rồi nhá!  lo tụt hậu và rơi vào bẫy thu nhập trung bình và lo nhất là chủ quyền biển đảo bị nước tầu xâm lần, rồi bị lệ thuộc…, Ừ! Biết lo cho đất nước là tốt, chứ đừng no ấm rồi lại chỉ lo giầu béo híp mắt lấp tai, hay chỉ lo chơi hưởng, lo đặc lợi cá nhân ba đời, lo chăm búp bê phòng nhì…tặc lưỡi…mắc kê nô…Quốc gia hưng vong thất phu hữu trách, gái góa cũng phải lo việc triều đình mới là gái ngoan vì ngày xưa giặc đến nhà đàn bà cũng đánh cơ mà… Khà khà… Cảm ơn ông/ bà, anh/ chị…bạn quí… đã nhắc, dù biết rùi khộ lắm nói mãi…Nói ai nghe… Thì ít nhất, ta nói ta nghe cho nhẹ bức xúc.. cũng tốt mà… khà khà…” ( thư giãn chút kẻo luận khan dễ mệt các viu và cả chủ bút )

Người Việt Nam nói chung thường yếu về khái quát lý thuyết và tư duy luận lý, cho nên chúng ta không mơ phát kiến ra con đường phát triển tối ưu nào cho nhân loại noi theo. Chúng ta chỉ có thể thành tâm tiếp thu và áp dụng một cách có chọn lọc các mẫu hình tiên tiến từng áp dụng thành công ổn định ở các nước văn minh. Và quan trọng nhất với những ai nắm trọng trách là: từ chỗ biết tiến đến chỗ quyết đoán thực hiện, đưa nhận thức mới tiến bộ vào cuộc sống bằng các quyết sách. Bởi chỉ biết mà không áp dụng thì vô ích. Có quyền có biết mà không làm cái hay cho dân nhờ là đáng trách! Và tất nhiên, nếu chưa biết (là điều bình thường vì không mấy ai biết tuốt ) thì cần tìm hiểu, việc này không khó do thông tin thời đại ngày nay tràn ngập, do các chuyên gia am hiểu rất sẵn sàng cung cấp nhanh chóng tiện lợi. Vấn đề mấu chốt là phải biết gạt bỏ lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân vị kỷ mà thôi! Nguyễn Văn Tôi nhấn mạnh chữ vị kỷ (egoism ), vì cái cá nhân ( individual ) bình thường không ích kỷ không gây tác hại  cho cái chung của người khác, của cộng đồng của đất nước là cái đương nhiên chính đáng. Khác với quan niệm sai cực tả trước đây: cứ cái gì thuộc cá nhân là bị…qui về cá nhân chủ nghĩa đồng nghĩa với vị kỷ. Hiện nay cá nhân và xung quanh là phạm trù cùng  tồn tại sao cho hài hòa. Chẳng hạn một tổng giám đốc không tham những, làm ăn giỏi hàng năm công ty tăng trưởng vài ba mưoi phần trăm trở lên, cnv thu nhập khá tối thiểu 5 triệu/ tháng, ông hay bà ta lương hàng tháng vài ba chục triệu, lộc lá nhiều, có ô tô đẹp biệt thự… thì chỉ đáng hoan nghênh trở lên, ai gen tỵ sẽ bị đông đảo chửi là ngu!. Nhưng ngược lại: bản thân giầu sụ do đặc quyền đặc lợi,  chỉ thấy công ty suy yếu lụn bại dần, cbcnv đói… khổ nhục thêm ( như tình trạng ở Vinashin vừa qua) … thì, tất nhiên, bị phản đối thậm chí mất chức…. là đúng thôi!

  Mọi lý thuyết đều màu xám còn cây đời mãi mãi xanh tưoi! ông Gớt vĩ đại ở nước Đức đã nói như vậy. Nhưng không nên hiểu sai câu nói này rằng Gớt coi thường lý thuyết lý luận. Người Đức nói chung rất coi trọng theory, đến uống bia họ cũng có triết lý, thế giới coi họ là đất nước yêu triết học và có nhiều nhà triết học hàng đầu thế giới. Câu nói của Gớt cần phải hiểu đúng thực chất là: lý thuyết nào mà không được thực tiễn ( cây đời ) kiểm nghiệm tiếp nhận thì đều không có sức sống ( xám xịt ). Vì thế, mà người VN nói chung, vốn được thừa nhận là có chỉ số thông minh IQ khá cao, ngu dại tàn ác nghiệp chướng chi đây…??? sao lại không điều chỉnh, thậm chí vứt bỏ những lý thuyết sai trái do áp dụng mãi không thành công, không gỡ tung bán đồng nát hay cất bảo tàng ký ức những vòng kim cô cổ lỗ trật khấc vô duyên bên lề thực tiễn cuộc sống hàng chục năm qua như đống sắt gỉ ven đường, dũng cảm quyết đoán tiếp thu và áp dụng những nhận thức mới, luận lý và thực tiễn mới ( so với cái cũ hỏng ở VN ) để mà xây dựng và phát triển đất nước theo khẩu hiệu lý tưởng đúng đắn đã có đã nêu trong cương lĩnh phát triển ( dân giầu nước mạnh, xã hội dân chủ công bằng văn minh ). Khẩu hiệu phải đi đôi phương tiện biện pháp phù hợp, nếu không khẩu hiệu chỉ là hình thức là cái vỏ ” bình mới rượu cũ”. Dân ta đều rõ: bình chai đựng đẹp nhưng vẫn là rượu cũ, rượu ” đểu ” là không xài được, say ốm, gây hại, chúng iem…vái dù bán rẻ hay được mời lịch sự!

 Tình trạng hiện nay là mọi việc mọi vận hành vẫn như đang chung chiêng giữa vỏ form và ruột thực chất, chơi vơi man mát chẳng biết vô tình hay sao đó… giữa mục đích đúng đắn ( khẩu hiệu trên khá đủ cho mọi mong muốn của toàn dân ) và các phương tiện, điều kiện tương đối tương ứng cho việc thực hiện mục đích. Vì thế rất bất cập cho yêu cầu phát triển và bảo vệ tổ quốc! Vì kể cả phúc ra thấu suốt cùng giải pháp hoàn hảo mà còn gặp khó trong thời điểm quan trọng nữa là.., trong khi lưỡng lự phân vân thì hoàn toàn dễ lỡ nhịp, chậm trễ, lạc bước nguy hiểm là điều nhãn tiền! Đây là vấn đề tuy không quá khó, quá mới để nêu giải pháp đúng nhưng người viết chỉ gợi, ngỏ để chúng ta cùng suy nghĩ. Nghĩ cũng là làm đấy, quí vị và các bạn ạ! Ngạn ngữ Việt Nam căn dặn: Một người biết lo bằng kho người làm! Hãy góp những lo toan…

( hết P1. Kỳ sau bàn về giá trị và lợi ích )

Lược bàn của Đặng Minh Liên

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: