Có bao nhiêu bộ phim về Điện Biên Phủ???

 

 

      Câu trả lời này nếu cần đầy đủ chính xác thì phải là một chuyên đề cấp bộ hoặc công phu hơn phải là một dự án. Trong khuôn khổ một bài nhỏ, nhớ gì viết nấy, tôi ghi ra đây vài tư liệu sơ lược

. Tác phẩm nguyên thủy: chỉ có một : là phim của điện ảnh Cách mạng Việt Nam hay còn gọi là điện ảnh Đồi Cọ, tên phim ” Chiến thắng Điện Biên Phủ” là phim tài liệu dài, thực hiện năm 1954. Những người làm phim: Nguyễn Tiến Lợi, Trần Quí Lục, Nguyễn Thụ, Nguyễn Ngọc Quỳnh,  Nguyễn Như Ái, Nguyễn Đăng Bảy, Nguyễn Hồng Nghi, Nguyễn Phụ Cấn ( các cụ nay hầu hết đã qua đời )… Với một chiếc máy quay phim duy nhất 

tổ làm phim trong hơn 3 tháng đã bám sát mặt trận và trực tiếp quay phim những diễn biến quan trọng của trận đánh lịch sử: quá trình chuẩn bị chiến dịch, bộ đội và dân công lên chiến trường, cảnh kéo pháo, chiến thuật đào hào đánh lấn dưới mưa bom bão đạn, cảnh chiếm hầm de Castri, quân Pháp kéo cờ trắng ra hàng, quân dân vui mừng chiến thắng…Những thước phim quay được đến đâu, lập tức được chuyển về Đồi Cọ – Định Hóa -Thái Nguyên để cất giữ kịp thời.  Đây là phim có giá trị tư liệu và lịch sử độc nhất vô nhị, chân thực về trận Điện Biên Phủ ( tên những người làm phim dẫn theo cuốn Lịch sử điện ảnh cách mạng Việt Nam – sơ thảo, Cục điện ảnh xuất bản 1983 )

Ngoài ra phía Pháp và đồng minh cũng có những nhà báo lên mặt trận Điện Biên Phủ 

quay phóng sự mà một trong những người đó là Piere Shoendorfer – sau này là đạo diễn  phim truyện ” Điện Biên Phủ ” làm năm 1992

 ở Việt Nam và đã công chiếu rộng rãi. Khi còn trẻ ông là nhà báo và bị bắt làm tù binh tại Điện Biên Phủ, rồi được trao trả sau ít tháng. Những tư liệu của phía Pháp và phương Tây thỉnh thoảng thấy trích 

gắn với một số phim tài liệu

Phim thứ hai làm ngay trong năm 1954 và năm 1955 ” Việt Nam trên đường thắng lợi” của đạo diễn xô viết Roman Carmen. Phim này có một số hình ảnh về trận Điện Biên Phủ, nhưng là cảnh dựng lại, đóng lại: cảnh bộ đội công đồn, cảnh cắm cờ trên hầm de Castri, cảnh hàng đoàn quân Pháp ra hàng bị giải đi, cảnh xe tăng Pháp được bộ đội cho chạy mừng thắng lợi có cắm cờ đỏ sao vàng. Vì đoàn làm phim xô viết tới Điện Biên Phủ khi trận đánh đã gần kết thúc

 nên không kịp quay phim trực tiếp. Tuy nhiên những cảnh dựng lại cũng rất giá trị vì còn mang không khí nóng hổi người thực việc thực ngay sau chiến thắng. 

Đạo diễn NSNDNguyễn Khắc Lợi, kể lại, lúc đó ông được cử đi phụ việc cho đoàn làm phim Liên Xô, ông vẫn còn kinh sợ khi nhớ về cảnh quay dựng lại trận công đồn. Do bất cẩn, quả bộc phá nổ ngoài dự kiến làm chết tức khắc 

một nhà làm phim người Nga trong đội quay của R Carmen. Vì thế sau này mồi khi phải làm phim truyện có cảnh bom đạn nào là ông tìm cách tránh bỏ.

Có thể kết luận: những hình ảnh tiêu biểu về trận Điện Biên Phủ ở trong các phim, các tư liệu trên đã trở thành nguồn đầu tiên trích dùng cho hàng chục các phim tài liệu sau này của điện ảnh Việt Nam, đặc biệt là bộ phim ” Chiến thắng Điện Biên Phủ “

 Về phim truyện: Lá cờ chuẩn, sản xuất năm 1962.Đạo diễn Uđa và Nguyễn Khắc Lợi. Nội dung: để lấy tọa độ cho pháo ta bắn chính xác, chiến sỹ Lục đã xung phong đi cắm cờ gần đồn địch, nhưng cắm xong cờ lại bị địch bắn đổ. Lực lại len lỏi vượt làn đạn lên cắm cờ lần hai và lần này thành công. Pháo ta nã đạn chính xác vào trận địa địch. Phim này được giới chuyên môn đánh giá là còn sơ sài và non kém về nghệ thuật, nhưng vào những năm 1960 đã chiếu rộng rãi và được khán giả hồi hộp thích thú xem đúng với đa số tâm lý một chiều lúc bấy giờ: ta phải thắng địch phải thua vì ta tài giỏi dũng cảm vô song…

 Hoa Ban đỏ: sản xuất  năm 1994, đạo diễn Bạch Diệp. Phim kể về trận đánh cứ điểm 206 do một tiểu đoàn của đại úy Phương ( Trần Lực đóng ) chỉ huy. Phương có người yêu là y tá mặt trận ( Thu Hà đóng ). Qua những khó khăn ác liệt tưởng chừng không vượt qua, trận đánh thắng lợi, người yêu Phương đi tìm Phương nhưng anh đã không về. Phim được dàn dựng khá công phu hoành tráng, kết hợp được chất thơ chất lãng mạn và hiện thực. Tuy nhiên phim vẫn gây cảm giác thiếu cô đọng vào chủ điểm chính là 

trận đánh gay go phức tạp.


Phim ” Ký ức Điện Biên” Hãng phim truyện Việt Nam sản xuất năm 2004 – đạo diễn Đỗ Minh Tuấn là phim nói về anh hàng binh Pháp Bernard. Phim có nhiều cảnh quay chiến đấu qui mô, ác liệt về trận ở quanh đồi A1 và cuối cùng là A1. Phim gửi gắm sự hoà giải Việt Pháp sau chiến tranh qua tình bạn của những người cựu chiến binh 2 phía. Phim còn có cái gợn là do quay ở Lương Sơn – Hoà Bình nên bối cảnh rừng núi chưa thật sự Điện Biên Phủ – nơi toàn đồi đất sỏi đá ong quanh Mường Thanh, do vài tiểu tiết còn na ná nhang nhác như trong phim ” Hoa ban đỏ” làm năm 1994

Về điện ảnh nước ngoài, nổi bật nhất có lẽ là phim ” Điện Biên Phủ” của đạo diễn Pháp Piere Shoendorfer, sản xuất năm 1992. Phim mô tả song song cuộc chiến trên trận Điện Biên Phủ và những diễn biến liên quan tại Hà Nội. Những cảnh phim chiến đấu khá chân thực 

và không cường điệu tính ngoan cường 

của cả hai phía đối địch. Phim cũng mang chất chỉ trích những tướng lĩnh và giới cầm quyền Pháp

 trong khi hoàn toàn tôn vinh sự quả cảm của những người lính Pháp. Đạo diễn từng là nhân chứng của trận đánh lịch sử, sau nhiều năm nghiền ngẫm ấp ủ, cho nên phim của ông vừa có hình ảnh tương đối chân thực 

vừa có sức nặng tư tưởng đáng kể

 Chúng ta cùng sơ lược thấy rằng, phim về trận Điện Biên Phủ không nhiều và phim hay càng hiếm

 Cùng mặc niệm những người đã hy sinh!

 Cùng chúc mừng quan hệ Việt Pháp đã và đang theo kênh hợp tác hòa bình phát triển !

 Đặng Minh Liên

Xem thêm:

 

 

Hồi ức người quay phim chiến trường Điện Biên Phủ

 
 
 

“Lòng chảo lúc đó ngổn ngang như nghĩa địa bởi xác người và xe tăng. Những đường hào zíc zắc nhìn từ trên xuống cũng thấy cháy đen thui…”, NSND Nguyễn Ngọc Quỳnh, người tham gia quay những thước phim chiến trường Điện Biên Phủ kể với VnExpress.net.

Chiều 5/5, trong căn nhà ở khu tập thể Nghĩa Tân (Cầu Giấy, Hà Nội), NSND Nguyễn Ngọc Quỳnh hồi hộp nhớ lại hình ảnh chiến dịch Điện Biên Phủ cách đây 55 năm. Khi đó, ông mới 22 tuổi, người thấp bé, quần áo bộ đội đều phải cắt xén mới mặc vừa.

Được tham gia lớp quay phim, chụp ảnh chỉ 15 ngày nên mọi kiến thức khác, người nghệ sĩ đều phải học lỏm từ những thợ ảnh ngoài phố. Nhóm quay phim của ông chỉ được cấp phát chiếc Paillard Bolex 16 ly của Thụy Sĩ (loại gia đình có điều kiện kinh tế dùng quay chơi) để tác nghiệp. Phim được cấp it, nhóm quay phim liên tục phải kêu gọi anh em góp tiền mua. Bấm cảnh quay nào đều phải cân nhắc vì sợ lãng phí.

Hồi ức người quay phim chiến trường Điện Biên Phủ
Nghệ sỹ nhân dân Nguyễn Ngọc Quỳnh kể lại câu chuyện cảm động ghi lại những hình ảnh ở chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ tại nhà riêng. Ảnh: Hà Anh.

Hồi đó, nhóm quay phim chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ chỉ có 4 người gồm: đạo diễn Nguyễn Tiến Lợi – quay chính; Ngọc Quỳnh và Quý Lục – phụ quay và Nguyễn Sinh làm nhiệm vụ vác máy. Đầu năm 1954, những chàng lính trẻ này hành quân theo đại đoàn 308 vượt qua vực sâu, núi cao của đại ngàn Tây Bắc. Qua Lũng Lô, Pha Đin vút thẳng lên cao cuối cùng đoàn làm phim cũng đến được vòng vây của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Theo ông Quỳnh, khó khăn nhất với nhóm quay phim chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ là làm sao bảo vệ được chiếc máy quay. “Cẩn thận nhất vẫn là anh Quý Lục, dùng gạo rang khô để chống ẩm cho máy. Mỗi khi có bom đạn dội xuống, anh lại giấu máy ôm vào lòng. Cách bảo vệ đó khiến máy quay 16 ly khi kết thúc chiến dịch vẫn không gặp bất cứ sự cố nào”, ông Quỳnh hào hứng nói.

Với tốp quay phim ngày đó, hồi hộp nhất vẫn là thời khắc chuẩn bị nổ súng. Tháng 3/1954, bộ đội đánh đồn Him Lam mở màn chiến dịch. Diễn biến trận chiến hầu như trong bóng tối. Ông Quỳnh cho hay, mỗi khi pháo dội cháy sáng ông cùng những đồng nghiệp lại nhanh tay bấm máy, chớp được khoảnh khắc những khẩu pháo 105 ly hay giàn pháo thần kỳ của ta nã vào lòng địch.

Ngồi kể câu chuyện vài chục năm trước, đôi mắt người nghệ sĩ gần 80 tuổi hấp háy niềm vui. Chốc chốc, người bạn đời của ông chạy từ trong nhà ra để được thêm một lần nghe câu chuyện hào hùng mà chồng bà cùng những người đồng đội đã làm được.

Ông Quỳnh bảo, trong những trận đánh ở chiến dịch, kỷ niệm ông nhớ nhất khi đứng quay ở khu đồi phía Đông. Đứng trên các đồn bốt ở đây, ông cùng quay phim Lợi và phụ quay Lục có thể nhìn thấy toàn cảnh lòng chảo Mường Thanh. “Lòng chảo lúc đó ngổn ngang như nghĩa địa bởi xác người và xe tăng. Những đường hào zíc zắc nhìn từ trên xuống cũng thấy cháy đen thui…”.

Hồi ức người quay phim chiến trường Điện Biên Phủ
Chàng trai Nguyễn Ngọc Quỳnh đứng phía cuối cùng (áo sẫm màu) cùng đồng đội tại chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Có kinh nghiệm chiến trường, ông Quỳnh xung phong trinh sát đi tìm các vị trí quay phim thích hợp nhất để tránh bị địch phát hiện. Bom đạn nổ vang trời. NSND Ngọc Quỳnh cùng đồng đội phải leo lên nhiều nóc hầm để lia máy xuống. “Đi đâu, chúng tôi cũng như kiềng 3 chân để truyền hơi ấm và sức mạnh cho nhau. Mỗi khi bấm máy, tôi và Lục luôn đứng bên cạnh động viên để sao anh Lợi có những thước phim giá trị nhất…”, ông Quỳnh nói.

Khi quay những cảnh đầu hàng và đồn bốt của địch cháy cảm thấy tự hào và phấn khích bao nhiêu thì gặp anh em đồng đội của mình nằm tử nạn tại chiến trường lại cảm thấy đau xót bấy nhiêu. Ông Quỳnh nấc từng hồi khi kể về những người đồng đội chưa một lần biết tên.

“Dưới chân lô cốt của địch, mấy chiến sỹ của ta bị thương đang quằn quại đau đớn khiến tôi bật khóc. Không biết làm gì để cứu chữa, tôi gọi anh em đồng đội để đưa họ ra tuyến sau để băng bó. Mấy chục năm rồi nhưng mỗi khi nhớ lại hình ảnh đó không sao cầm được nước mắt”, ông kể. Trên gương mặt người nghệ sĩ gần qua tuổi 80, những giọt nước mờ đục lăn dài trên gò má nhăn nheo.

Trong một lần đi quay tại chiến hào của địch vừa giành được, một loạt pháo sáng bỗng dội đến khiến ông Quỳnh ngất lịm. Khi tỉnh dậy, toàn thân ê ẩm, miệng đầy đất cát. Phải mất hơn 2 tiếng sau ông cùng đồng đội mới lết ra được ngoài.

Hầm chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Ảnh: quandoan1.
Hầm chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Ảnh: quandoan1.

Ngày chiến thắng Điện Biên Phủ vang dội khắp năm châu, 50 hộp với hàng nghìn thước phim sống động đã được những nhà quay phim chiến trường ghi lại. Những cuốn phim tư liệu sống này theo chân đạo diễn Tiến Lợi sang Trung Quốc tráng và làm hậu kỳ.

Nửa năm sau, dưới tán rừng Việt Bắc, những thước phim Điện Biên lần đầu được mang ra phục vụ công chúng. 55 năm trôi qua, giờ đây mỗi khi xem lại, ông Quỳnh và những người đồng đội đều nhớ như in những cảnh đó được quay ở thời khắc nào. Những thước phim quý giá ngày đó chứa đầy máu và nước mắt.

“Sung sướng nhất vẫn là quay cảnh chiến sỹ của ta cắm cờ trên nóc hầm của tướng Đờ Cát. Họ hò hét sung sướng, Còn tôi cảm thấy tự hào vì mình là một trong những người ghi lại thời khắc lịch sử đầy ý nghĩa này”, ông Quỳnh nói.

Gối đã mỏi, mắt không còn tinh như chàng thanh niên thủa nào nhưng ông vẫn ước ao lại có dịp quay trở lại chiến trường xưa để chứng kiến những thay da đổi thịt nơi đây. “Điện Biên, Điện Biên – hai tiếng thiêng liêng đó lúc nào cũng trong ký ức của tôi”, ông cười rạng rỡ.

Hà Anh

     

 

Advertisements

2 phản hồi

  1. Kính gửi Tác giả. Tôi có đọc bài viết có tựa đề: Có bao nhiêu bộ phim về Điện Biên Phủ??? Posted on 07.05.2011 by dangminhlien. Trong đó có đoạn viết về chiến sỹ Lục cắm cờ chuẩn. Tôi muốn được liên hệ với tác giả để xem nhân vật Lục là tên thật hay tên trong phim. Bởi vì hiện giờ chiến sỹ cắm cờ chuẩn năm đó là Nguyễn Vạn Phúc đã 85 tuổi và vẫn còn đang khỏe và sống tại Thôn Lộc Xuân Đỉnh Từ Liêm Hà Nội. Khi kỷ niệm 50 năm Điện Biên Phủ, ông Phúc đã thắc mắc vì sao lại ghi tên là Lục nhưng chưa ai trả lời.
    Nhân chuẩn bị kỷ niệm 60 năm chiến thắng Điện Biên Phủ tôi muốn làm rõ vấn đề này xem đây là chuyện phim không cần chính xác tên nhân vật hay là có sự nhầm lẫn. Rất mong được tác giả cho ý kiên.
    Tôi là Nguyễn Nhâm, nhà số 9, ngách 355/49/26 Xuân Đỉnh Từ Liêm Hà Nội. ĐT 0977372113; 047576249. email: nguyennham1941@yahoo.com. Rất mong được liên lạc với tác giả. NN

    • Cảm ơn bác Nhâm cho thông tin quí báu nếu đó là sự thực
      Còn phim truyện nêu tên là Lục thì chắc do hồi đó làm phim chưa rõ thông tin này và mặt khác là phim truyện hư cấu về việc cắm cờ chung chung, không nhất thiết là ở trận đánh của bác Phúc cho nên cũng không thành vấn đề\ Trân trọng!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: