Phim truyện đề tài lịch sử

• Một thể tài hấp dẫn và thách thức

Trong lịch sử điện ảnh thế giới, phim truyện về đề tài lịch sử ra đời khá sớm và nảy nở không ngừng ở nhiều nước như Mỹ, Liên Xô, Nhật, Pháp, Italia, Anh, Đức…. Gần đây, dòng phim này cũng ngày càng phát triển và được cả lĩnh vực truyền hình chú ý sản xuất như ở Trung Quốc, Hàn Quốc…Với sự thúc đẩy của mấy nguyên nhân ổn định theo qui luật: kéo mạnh người xem thu lợi nhuận; khám phá một nghệ thuật khó và giầu thẩm mỹ của bản thân ngành sản xuất phim; nhu cầu tuyên truyền quảng bá lịch sử đất nước; của chính thể; nhu cầu thưởng thức tìm hiểu lịch sử của quần chúng. Các nguyên nhân đó, tuy có lúc có thời điểm khác nhau nhưng cơ bản là tương tác với nhau; chẳng hạn nhà sản xuất thu được lợi nhuận và cũng thỏa mãn sáng tạo, đồng thời tạo nên sản phẩm đáp ứng sở thích của khán giả…
Sau hàng chục năm, phim đề tài lịch sử đã trở thành một thể tài , hay dòng – vì nó đã định hình là thể loại lớn ( chứa đựng nhiều tiểu loại) chuyên biệt trong các đề tài lịch sử. Và nó là thể tài có thể nói khó thực hiện nhất của điện ảnh và truyền hình. Thể tài này luôn thách thức các nghệ sỹ chinh phục. Số phim lịch sử thành công đã gắn với nhiều tên tuổi nghệ sỹ nổi tiếng, như: S.Eisenstein, A.Dovzenco, V.Pudopkin, anh em Vaxiliep, S.Bonđatruc, S.Gherasimov, A. Tarcovski… ( Nga); D.W Griffith, K.Vidor, O. Well, V. Fleming, F.Coppola, O Stone, S.Spielberg…(Mỹ), R. Attenborough, S.Kubrick, D. Lean…(Anh); F. Lang, E.Lubitsch… (Đức); F. Fellini, R. Rossellini, Desica, B.Bertoluci, Benlini ( Italia); A. Curosawa, K. Mizoguchi… ( Nhật bản); Trương Nghệ Mưu, Trần Khải Ca, Phùng Tiểu Cương…( Trung quốc)…Bên cạnh đó cũng có hàng trăm phim và nghệ sỹ yếu kém trước đề tài này; thậm chí như Aben Gance đạo điễn lừng danh Pháp với phim Napoleon làm năm 1927 được giới phê bình và sử học điện ảnh uy tín gọi là nồi lẩu lịch sử tuy phim có cách tân mạnh bạo về mặt kỹ thuật.

Điện ảnh và sau đó là truyền hình nước ta vốn ra đời muộn và tới nay cũng còn nhỏ yếu cho nên dòng phim lịch sử cũng mỏng về cả chất lượng và số lượng. Hiện nay nhu cầu sản xuất phim lịch sử đang tăng lên do điều kiện vật chất có khá hơn trước và khán giả cũng có yêu cầu cao hơn trước trong thưởng thức khám phá lịch sử dân tộc. Mặt khác, ở nước ta , như thông lệ trước các năm tháng có ngày lề kỷ niệm lớn thì việc cần có một vài phim lịch sử là ý muốn khá bức thiết của các phía do lợi thế quảng bá – đặc biệt là càng tiện lợi qua truyền hình . Như vậy với kinh nghiệm sơ khởi và các yếu tố khác nhỏ lẻ vốn có, như: đầu tư, tay nghề… điện ảnh và truyền hình Việt Nam thường đã và sẽ gặp khó khăn bội phần khi bắt tay làm loại phim này. Về mặt lý luận chúng ta cũng hầu như chưa có tài liệu chuyên biệt chất lượng cao nào hướng dẫn, bàn thảo tương đối thấu đáo về cách làm phim lịch sử và các khía cạnh liên quan. Như vậy, chuyên đề này trong tính cấp thiết của hệ thống các vấn đề về phim lịch sử, được đặt ra với nhiệm vụ khai phá một số đường nét cơ bản của phim truyện điện ảnh, phim truyện truyền hình đề tài lịch sử cũng như phim chính sử, phim dã sử. Dưới đây là một số lý giải nhằm góp phần sáng tỏ cho chuyên đề

Thăm Thánh địa Mỹ Sơn - 2006

• Một số đường nét thể tài và tiểu thể loại

Nghĩ rằng: lịch sử được phim đề cập có thể là thời xa xưa hoặc thời cận đại, hiện đại.Và lịch sử của phim là người thật việc thật hoặc chỉ là hư cấu trên nền bản chất tinh thần không khí hoàn cảnh một giai đoạn lịch sử. Như vậy chất liệu sử dụng cho phim lịch sử có độ co dãn khá rộng.Các sự thật lịch sử có nhiều hay ít ở phim là do mục đích và hiệu quả từng phim qui định. Tuy nhiên tất cả đều phải nhằm sao cho trung thành với sự thật, với bản chất lịch sử mà ở đó đen hay trắng, tốt hay xấu…không thể tùy tiện áp đặt. Mặt khác nhà làm phim có quyền tưởng tượng, hư cấu thêm bớt…ở mức độ nào đó mà không phá vỡ nguyên tắc trên. Hiểu nguyên tắc trên ra sao cho đúng? Thiết nghĩ đó là cần cố gắng sát sự thật, chân thật nhưng không nệ thật; đi vào bản chất con người và thời đại quan trọng hơn là phục dựng minh họa quá khứ; có hư cấu tưởng tượng nhưng không bịa tạc nói trái hoặc võ đoán tùy hứng
Song cũng có quan niệm khác rằng: lịch sử chỉ là cái cớ – tựa như cái mắc áo, để nhà làm phim lí giải luận đề riêng, nhưng đó chưa phải là cần thiết luận bàn trong chuyên đề này

– Phim truyện lịch sử trong điện ảnh ( phim nhựa thể loại lịch sử)

Là thể loại phim lịch sử, có nội dung – trước hết, nói về các sự kiện, nhân vật đặc biệt tạo nên hoặc tham gia nổi bật vào một thời kỳ lịch sử. Là phim sản xuất cho màn ảnh chiếu rạp, dựa trên công nghệ sản xuất phim nhựa với những yêu cầu cao đặc thù về đầu tư, sáng tác, quảng bá .

– Phim truyện lịch sử trong truyền hình

Cũng như phim điện ảnh thể loại lịch sử, phim truyện lịch sử truyền hình là thể loại có nội dung – trước hết, về con người và sự kiện lịch sử. Nhưng đây là loại phim làm theo công nghệ truyền hình để chiếu trên màn ảnh truyền hình

– Phim chính sử:

Phim chính sử là phim lịch sử lấy các nhân vật, sự kiện có ghi trong sử sách, hoặc có thể chưa ghi nhưng được công nhận là có thật làm chất liệu thể hiện.

Chính sử là dòng sử chính thống của một chế độ, thời kỳ lưu qua các công cụ phổ biến sách, báo, các phương tiện truyền thông khác và nhiều trong số đó đã được các tổ chức có trách nhiệm duyệt thông qua để làm tài liệu phục vụ. Như, thời phong kiến có các sử quan chuyên viết sử cho các triều vua hay ngày nay có các cơ quan lưu trữ, biên soạn lịch sử…

– Phim dã sử:

Phim dã sử lấy chất liệu làm phim từ các câu chuyện dân gian truyền kỳ, các nhân vật mang màu sắc truyền thuyết, giai thoại nửa thực nửa hư

Dã sử là nguồn lịch sử phi chính thống, các cứ liệu và chi tiết không có căn cứ cụ thể qua sách báo hay tác giả nào kết luận rõ ràng. Tuy nhiên quần chúng sống bằng niềm tin lâu đời vào các câu chuyện có tính huyền thuyết cho nên dã sử cũng có sức sống và tính thuyết phục nhất định. Ví dụ các vị vua hoặc người tài phi thường thời xưa đều được kể qua motif là họ sinh ra bởi thần thánh hay bởi giao hoan giữa người mẹ với Giao long…

– Những nhánh thể loại khác: Trong phim lịch sử có nhiều tiểu loại như lịch sử chiến tranh – cách mạng, lịch sử danh nhân – phim tiểu sử, lịch sử cổ trang ( thuật ngữ này có lẽ chưa chính xác lắm nhưng hay dùng thành lệ ở ta rồi!), lịch sử ngành nghề ( rất hiếm khi làm)…Mà ở đó mỗi tiểu loại bên cạnh cái chung là đều phản ánh lịch sử, có tính chất riêng về nội dung nghệ thuật cũng như mục đích phục vụ. Chúng ta sẽ trở lại bàn bạc về các đặc điểm đó trong các bài viết khác thuộc chuyên đề
Đặng Minh Liên – bài đã đăng trên tạp chí Điện ảnh Việt Nam N 441 ngày 5 – 7 – 2010

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: